Park Oruński im. Emilii Hoene

Park Oruński im. Emilii Hoene — czterysta lat historii w dolinie potoku

To najbardziej niedoceniany park Gdańska i zarazem największy z historycznych: dziewiętnaście hektarów rozłożonych w Dolinie Potoku Oruńskiego, między trzema wzgórzami, z dwoma stawami, kaskadą i bukami pamiętającymi XIX wiek. Jego początki sięgają XVII stulecia, gdy stanął tu dworek myśliwski, a burmistrz Gdańska Bartłomiej Schachmann urządził wokół niego rezydencję ze stawami, strumieniami i wodospadami. Park nosi imię Emilii Hoene, córki właściciela, która w 1918 roku testamentem przekazała prywatny dotąd ogród miastu. Przyjeżdża się tu po ciszę, jakiej nie da żaden park w pasie nadmorskim.

Najważniejsze atrakcje

• Dwa ozdobne stawy z kaskadą — połączone strumieniem i spięte czterema mostkami; woda spada w miejscu, gdzie dolina najbardziej się zwęża.
• Potok Oruński — ciek, wokół którego zbudowano cały układ parku; to on rzeźbił dolinę na długo przed pierwszymi ogrodnikami.
• Trzy wzgórza — Góra Łez, Góra Gliniana i Góra Pięciu Braci, zamykające park od wschodu i zachodu i dające punkty widokowe na Oruni.
• Lodownia z XVII wieku — zagłębiona budowla na Górze Pięciu Braci, relikt gospodarki dworskiej sprzed epoki chłodnictwa.
• Dwór Oruński — odbudowany przez kupca Fryderyka Hoene budynek, w którym po wojnie działał dom spokojnej starości, a dziś mieści się przedszkole publiczne.
• Amfiteatr Orana — plenerowa scena oddana do użytku w 2017 roku, gospodarz letnich koncertów i potańcówek.

Co znajdziesz w parku

Park układa się wzdłuż dna doliny, a ścieżki wspinają się na zbocza, więc na dziewiętnastu hektarach chodzi się dłużej, niż wskazywałaby mapa.

• Pomniki przyrody — pięć chronionych okazów, w tym lipa drobnolistna o obwodzie 328 cm, dwa buki zwyczajne i dąb bezszypułkowy o obwodzie 356 cm.
• Głaz narzutowy — polodowcowy eratyk, również objęty ochroną jako pomnik przyrody.
• Stary drzewostan bukowy — buczyny sięgające co najmniej XIX wieku, uzupełnione dębami, olszami, lipami i wierzbami płaczącymi nad wodą.
• Scena Muzyczna Gdańskiego Archipelagu Kultury — całoroczna instytucja kulturalna działająca na terenie parku.
• Ośrodek Kultury Tatarów Polskich — z meczetem i medresą, w sąsiedztwie parku; ślad wielokulturowej historii dzielnicy.
• Plac zabaw — oddany razem z amfiteatrem w 2017 roku, w niższej, płaskiej części doliny.

Co robić i dla kogo

• Dla spacerowiczów — pętla wzdłuż potoku i z powrotem grzbietem wzgórza; ćwierć godziny podejścia wystarczy, by wyjść ponad korony drzew.
• Dla rodzin z dziećmi — kaskada, mostki, kaczki na stawach i plac zabaw w jednym miejscu, bez ruchu samochodowego.
• Dla dendrologów i fotografów — pięć pomników przyrody i buczyna, która jesienią przebarwia się warstwami od dna doliny w górę.
• Dla mieszkańców szukających kultury blisko domu — amfiteatr Orana i Scena Muzyczna GAK z programem przez cały rok.
• Dla biegaczy — podbiegi na Górę Łez i Górę Glinianą to jeden z lepszych naturalnych treningów siłowych w mieście.
• Dla pasjonatów historii — czytelne ślady czterech stuleci: lodownia, dwór, dawna stajnia i układ stawów z czasów Schachmanna.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Park leży w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce, w południowej części Gdańska. Koleją miejską SKM dojeżdża się do przystanku Gdańsk Orunia, skąd do wejścia jest kilka minut pieszo; kursują też tramwaje i autobusy obsługujące Orunię z centrum. Wstęp jest bezpłatny, park nie ma bram ani kas i pozostaje otwarty codziennie; oddzielne zasady i godziny dotyczą wyłącznie wydarzeń w amfiteatrze oraz instytucji działających w budynkach. Na obejście całości trzeba około półtorej godziny, bo teren jest pofałdowany. Główne alejki w dnie doliny są utwardzone i dostępne dla wózków, natomiast ścieżki na wzgórza są gruntowe, strome i po deszczu bywają śliskie — warto mieć buty z bieżnikiem.

Kiedy przyjechać

Wiosną dolina wypełnia się szumem wody: potok niesie najwięcej po roztopach, a kaskada pracuje pełną parą; wtedy też kwitną zawilce i ziarnopłony w podszycie buczyny. Latem park jest najchłodniejszym miejscem w tej części miasta — zwarte korony i wilgoć od potoku obniżają temperaturę o kilka stopni, a wieczorami gra amfiteatr. Jesień to jego popisowy sezon: buki, dęby i lipy przebarwiają się warstwami, mgła zalega w dnie doliny do południa, a odbicia w stawach robią z tego miejsca gotową scenografię. Zimą, gdy liście opadną, ujawnia się rzeźba terenu i cała logika XVII-wiecznego założenia — widać, dlaczego stawy i lodownia stanęły akurat tam, gdzie stoją.

Warto wiedzieć

Posiadłość pojawia się na mapach już w 1599 roku. Na początku XVII wieku przejął ją burmistrz Gdańska Bartłomiej Schachmann i założył rezydencję ze stawami, strumieniami z wodospadami i kolekcją roślin ozdobnych; w 1630 roku majątek nabył Johann Zierenberg. W 1780 roku właścicielem został botanik Gottfried Reyger, który wprowadził swobodny, naturalistyczny układ, a w 1803 roku posiadłość kupił angielski kupiec Edward Solly. Koniec świetności przyniosło oblężenie Gdańska w 1813 roku podczas wojen napoleońskich, a dzieła zniszczenia dopełnił orkan, który przeszedł nad Orunią w 1818 roku. Zlicytowany majątek nabył kupiec Fryderyk Hoene, który odbudował dwór i odnowił park. W 1918 roku jego córka Emilia Hoene przekazała ogród miastu testamentem — stąd dzisiejsza nazwa. W 1933 roku Orunia wraz z parkiem weszła w granice administracyjne Gdańska. W latach 50. XX wieku w dworku otwarto dom spokojnej starości, później przedszkole publiczne, które działa do dziś. Rewaloryzację prowadzono w latach 1974–1979; powódź w 2001 roku ponownie uszkodziła układ wodny, a od 2009 roku park przywracano do charakteru z XIX wieku. W 2017 roku oddano amfiteatr Orana i plac zabaw.

Wskazówki dla odwiedzających

• Idź w górę doliny wzdłuż potoku, a wracaj grzbietem — pętla domyka się sama i pokazuje park z dwóch zupełnie różnych poziomów.
• Poszukaj lodowni na Górze Pięciu Braci; łatwo ją minąć, bo jest wtopiona w zbocze i zarośnięta.
• Sprawdź program amfiteatru Orana i Sceny Muzycznej GAK przed wizytą — latem weekendowy koncert potrafi zmienić spacer w cały wieczór.

Pytania i odpowiedzi

Kim była Emilia Hoene? Córką kupca Fryderyka Hoene, właściciela oruńskiej posiadłości. W 1918 roku przekazała prywatny dotąd park miastu na mocy testamentu, dlatego nosi on jej imię.

Jak duży jest park? Zajmuje 19 hektarów i jest największym spośród historycznych parków Gdańska oraz trzecim co do wielkości parkiem miejskim.

Czy wstęp jest płatny? Nie. Park jest otwarty i bezpłatny; osobne zasady obowiązują tylko podczas wydarzeń w amfiteatrze i w instytucjach mieszczących się w budynkach.

Czy da się tu przejść z wózkiem? Alejkami w dnie doliny tak. Ścieżki wspinające się na Górę Łez, Górę Glinianą i Górę Pięciu Braci są gruntowe i strome.

Co mieści się dziś w Dworze Oruńskim? Przedszkole publiczne. Wcześniej, od lat 50. XX wieku, działał tam dom spokojnej starości.

Jakie drzewa są tu pomnikami przyrody? Pięć okazów: lipa drobnolistna o obwodzie 328 cm, dwa buki zwyczajne, dąb bezszypułkowy o obwodzie 356 cm oraz głaz narzutowy.

Czy w parku coś się dzieje poza spacerami? Tak — działa amfiteatr Orana oddany w 2017 roku oraz Scena Muzyczna Gdańskiego Archipelagu Kultury z całorocznym programem.

Kiedy park wygląda najlepiej? W drugiej połowie października, gdy buczyna przebarwia się warstwami, oraz wczesną wiosną, gdy kaskada niesie najwięcej wody.