Park Kuźniczki

Park Kuźniczki — ocalały skrawek najwspanialszego ogrodu dawnego Gdańska

To najmniejszy zabytkowy park w mieście — sześćdziesiąt arów zieleni wciśniętych między dawny browar, stawy i tory kolejowe. I właśnie to jest w nim najciekawsze: dwieście pięćdziesiąt lat temu stał tu ogród, który Daniel Chodowiecki opisał w 1773 roku jako miejsce ze wspaniałym parterem kwiatowym, promenadami, labiryntem i teatrem, a obok trzymano zwierzyniec z jeleniami. Kolej i browar zjadły z niego niemal wszystko. To, co widzisz dzisiaj, jest resztką — ale resztką z rokokowym dworem, bramą z napisem PARK KUŹNICZKI i płynącą przez środek Strzyżą.

Najważniejsze atrakcje

• Dwór Kuźniczki — rokokowy budynek wzniesiony w drugiej połowie XVIII wieku przez gdańskiego ławnika Michała Gotfryda Schmidta; jeden z najstarszych zachowanych obiektów Wrzeszcza.
• Ogromne piwnice dworu — dziś mieści się w nich restauracja; dawniej prowadziło z nich podziemne połączenie do groty w parku.
• Brama z napisem PARK KUŹNICZKI — odnowiona przy rewitalizacji, w miejsce dawnej inskrypcji niemieckiej.
• Altana — zachowany pawilon ogrodowy, jeden z nielicznych materialnych śladów dawnego założenia.
• Strzyża — potok płynący przez park; to nad nim w XVI wieku powstał tu majątek ze stawem, ogrodem i zabudowaniami folwarcznymi.
• Widok na dawny browar — ceglane budynki po sąsiedzku tworzą tło, jakiego nie ma żaden inny park w Gdańsku.

Co znajdziesz w parku

Park zajmuje 0,6 hektara i cały mieści się w kilkuminutowym spacerze, ale gęstość historii na metr kwadratowy jest tu wyjątkowa.

• Żwirowe alejki — odtworzone podczas prac porządkowych, prowadzące wzdłuż potoku.
• Ławki i oświetlenie — dołożone przy częściowej rewitalizacji, dzięki czemu park jest używalny także po zmroku.
• Staw Browarny — zbiornik przylegający do parku od zachodu, historycznie związany z dawnym stawem dworskim.
• Teren dawnego browaru od północy — zabudowa poprzemysłowa, dziś przekształcona w zespół mieszkaniowo-usługowy.
• Budynek pływalni Start od wschodu — część kompleksu sportowego domykającego park z tej strony.
• Widok na wieże sąsiedniej kolegiaty — dominanta, którą widać znad potoku.

Co robić i dla kogo

• Dla mieszkańców Wrzeszcza Dolnego — najbliższy skrawek zabytkowej zieleni, do którego dochodzi się pieszo w kilka minut.
• Dla pasjonatów historii miasta — jedyne miejsce, gdzie w jednym kadrze widać rokokowy dwór, ślad ogrodu z XVIII wieku i XIX-wieczną architekturę przemysłową.
• Dla fotografów — kontrast starej cegły browaru z zielenią i wodą Strzyży, najlepszy w świetle późnego popołudnia.
• Dla spacerowiczów w drodze z dworca — park leży kilka minut od kolei miejskiej i doskonale nadaje się na krótki przystanek.
• Dla szukających spokoju w centrum dzielnicy — mimo bliskości torów i zabudowy wewnątrz parku jest wyraźnie ciszej.
• Dla korzystających z kompleksu sportowego — naturalne miejsce na ochłonięcie po treningu na basenie po wschodniej stronie.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Park leży we Wrzeszczu Dolnym, w gęsto zabudowanej części dzielnicy. Koleją miejską SKM dojeżdża się do stacji Gdańsk Wrzeszcz — to dosłownie kilka minut pieszo; obok przebiegają również linie tramwajowe i autobusowe łączące Wrzeszcz ze śródmieściem i Oliwą. Wstęp jest bezpłatny, park nie ma kas ani bram zamykanych na noc, a po rewitalizacji ma własne oświetlenie, więc pozostaje dostępny również wieczorem; osobne zasady dotyczą wyłącznie lokali działających w dworze i w zabudowaniach dawnego browaru. Na przejście parku wystarczy kwadrans, ale z zatrzymaniem się przy dworze, bramie i altanie warto zarezerwować pół godziny. Teren jest niewielki i w większości płaski, alejki żwirowe — wózek przejedzie, choć nie tak gładko jak po kostce.

Kiedy przyjechać

Wiosną Strzyża niesie najwięcej wody, a młodsze nasadzenia i stary drzewostan ruszają jednocześnie — to najkrótszy moment w roku, gdy park wygląda naprawdę bujnie mimo swojej skali. Latem daje cień i chłód w miejscu, które poza jego granicami jest niemal w całości zabudowane; wieczory są tu przyjemne, bo słońce dłużej stoi nad niską zabudową browaru. Jesień to najlepsza pora fotograficzna: przebarwiona zieleń na tle ciemnej cegły dawnego zakładu daje zestawienie, którego nie znajdzie się w żadnym innym gdańskim parku. Zimą, gdy liście opadną, ujawnia się to, co najciekawsze — bryła rokokowego dworu, przebieg potoku i granice, do jakich przez półtora wieku skurczył się dawny ogród; oświetlenie sprawia, że krótki spacer po zmroku ma sens także w grudniu.

Warto wiedzieć

Nazwa pochodzi od kuźnicy — majątek Kuźniczki występuje w źródłach od 1551 roku jako osada przemysłowa z kuźnicą, tartakiem i karczmą, należąca do cystersów. W XVI wieku nad Strzyżą powstał tu majątek ze stawem, parkiem, ogrodem i zabudowaniami folwarcznymi. Od 1711 roku posiadłość należała do gdańskiej rodziny mieszczańskiej Schmidtów, a w latach 1763–1802 do ławnika Michała Gotfryda Schmidta, który wzniósł zachowany do dziś rokokowy dwór i urządził park w stylu angielskim — uchodził on wówczas za najwspanialsze założenie tego typu w Gdańsku. W 1773 roku Daniel Chodowiecki zanotował w dzienniku podróży, że ogród ma wspaniały parter kwiatowy, promenady, labirynt i teatr; rzeźby o tematyce klasycznej wykonał Daniel Eggert, a obok funkcjonował zwierzyniec z jeleniami. Dwór miał ogromne piwnice, w których dziś działa restauracja, oraz podziemne połączenie z grotą w parku. Jeszcze w XVIII wieku nad stawem powstał niewielki drewniany browar. Wiek XIX przyniósł przemysł: parter kwiatowy sprzedano pod budowę linii kolejowej, a w 1871 roku ruszyła budowa dużego, nowoczesnego browaru. Spółka Danziger Aktien-Bierbrauerei odkupiła Dwór Kuźniczki od wdowy po poruczniku Carlu Wilhelmie Auguście von Rhade, rozebrała drewniane osiemnastowieczne zabudowania i postawiła zakład, który otwarto 24 stycznia 1873 roku; sprzedaż piwa ruszyła 20 maja tego samego roku, a zdolność produkcyjna sięgała 60 000 hektolitrów rocznie. Browar działał do zamknięcia w 2001 roku; w czasach PRL rozlewano tu również Pepsi-Colę. Rozbudowa browaru i dworca sprawiły, że z parku został na początku XX wieku zaledwie fragment, wykorzystywany przez restaurację w pawilonie dobudowanym do dworu, gdzie odbywały się dancingi, koncerty i przedstawienia teatralne. W latach 60. XX wieku teren podupadł, zasypywany gruzem i dewastowany. Do rejestru zabytków park wpisano 2 kwietnia 1986 roku pod numerem 956, a rewaloryzację zaniedbanego założenia przeprowadzono w latach 2004–2005; późniejsze prace przyniosły odnowione ławki, altanę, bramę z napisem PARK KUŹNICZKI, żwirowe alejki, uprzątnięcie gruzu i oświetlenie. Sąsiadujące Centrum Kuźniczki powstało w miejscu nigdy nieukończonej hali sportowej.

Wskazówki dla odwiedzających

• Wejdź przez bramę z napisem PARK KUŹNICZKI — to najkrótsza lekcja historii tego miejsca, jeszcze zanim postawisz krok w zieleni.
• Obejdź dwór dookoła: od strony parku widać skalę osiemnastowiecznego założenia lepiej niż z jakiegokolwiek innego punktu.
• Połącz wizytę ze spacerem wzdłuż Strzyży i zabudowań dawnego browaru — bez tego kontekstu park wydaje się po prostu mały.

Pytania i odpowiedzi

Skąd wzięła się nazwa parku? Od kuźnicy. Majątek Kuźniczki występuje w źródłach od 1551 roku jako osada przemysłowa z kuźnicą, tartakiem i karczmą, należąca do cystersów.

Jak duży jest park? Zajmuje 0,6 hektara i leży we Wrzeszczu Dolnym. To ocalały fragment znacznie większego założenia z XVIII wieku.

Kto zbudował Dwór Kuźniczki? Gdański ławnik Michał Gotfryd Schmidt, właściciel posiadłości w latach 1763–1802. On też urządził park w stylu angielskim.

Co pisał o tym ogrodzie Daniel Chodowiecki? W 1773 roku zanotował w dzienniku podróży, że ogród ma wspaniały parter kwiatowy, promenady, labirynt i teatr.

Dlaczego park jest dziś tak mały? Bo rozbudowa browaru i dworca kolejowego stopniowo go pochłaniała; parter kwiatowy sprzedano wprost pod budowę linii kolejowej.

Co łączy park z browarem? Jeszcze w XVIII wieku nad stawem powstał tu drewniany browar. W 1871 roku ruszyła budowa dużego zakładu, otwartego 24 stycznia 1873 roku, który działał do 2001 roku.

Czy park jest zabytkiem? Tak. Wpisano go do rejestru zabytków 2 kwietnia 1986 roku pod numerem 956.

Kiedy park odnowiono? Rewaloryzację zaniedbanego terenu przeprowadzono w latach 2004–2005, a późniejsze prace przyniosły odnowione ławki, altanę, bramę, żwirowe alejki i oświetlenie.