Park Jaśkowej Doliny

Park Jaśkowej Doliny — jeden z pierwszych publicznych parków w Europie

W 1837 roku, gdy większość europejskich ogrodów była wciąż prywatna, Gdańsk otworzył dla wszystkich mieszkańców pięćdziesiąt jeden hektarów zalesionej doliny z sześcioma kilometrami ścieżek. Tak powstał Park Jaśkowej Doliny — leśny wąwóz we Wrzeszczu, wcinający się w krawędź wysoczyzny, z punktami widokowymi na Wrzeszcz, Oliwę, Gdańsk i zatokę. Nie ma tu barokowych parterów ani strzyżonych szpalerów: jest strome zbocze, buki, dęby i ciąg polan, po których dwieście lat temu spacerowało całe miasto.

Najważniejsze atrakcje

• Lisie Wzgórze — wzniesienie, które około 1803 roku kupiec Johann Labes zamienił w promenadę i udostępnił mieszkańcom Gdańska; punkt, od którego zaczęła się historia parku.
• Punkty widokowe na grzbietach wzgórz — z ławkami i okazowymi drzewami, z widokiem na Wrzeszcz, Oliwę, śródmieście i Zatokę Gdańską.
• Festynowa Łąka — polana dołączona do parku w 1841 roku, przez dekady miejsce miejskich festynów.
• Wzgórza o historycznych nazwach — nazwane na cześć pruskich monarchów i lokalnych dobroczyńców, do dziś porządkujące topografię doliny.
• Jaśkowy Potok — ciek, który przez większość biegu płynie dziś rurą; dawne mapy pokazują na nim dziewięć zbiorników i stawów browarnych o funkcji retencyjnej.
• Jaśkowy Zakątek — nowo urządzona przestrzeń nad stawem z odsłoniętym potokiem, w górnej części doliny.

Co znajdziesz w parku

Park jest w istocie leśnym wąwozem, więc chodzi się tu w górę i w dół, a nie po płaskim — i to właśnie decydowało kiedyś o jego atrakcyjności.

• Stary drzewostan — buki, dęby i świerki; część nasadzeń sięga jeszcze czasów Labesa, który sadził tu leszczyny, jodły, buki i dęby.
• Sześć kilometrów pierwotnych ścieżek — taką długość miał układ spacerowy wytyczony przy zakładaniu parku.
• Ślady dawnej infrastruktury wypoczynkowej — kort tenisowy i teatr leśny urządzony w 1911 roku należały niegdyś do standardu tego miejsca.
• Drewniana leśniczówka w stylu szwajcarskim — z lat 80. XIX wieku, według projektu Paula Puchmüllera, pełniła funkcję kawiarni.
• Zbocza o dużym nachyleniu — dolina wcina się w krawędź wysoczyzny, co daje naturalne podbiegi i zejścia.
• Cisza w środku dzielnicy — park graniczy z jedną z najbardziej prestiżowych części Wrzeszcza, ale w głębi doliny miasta praktycznie nie słychać.

Co robić i dla kogo

• Dla biegaczy i miłośników podbiegów — różnice wysokości w wąwozie robią z tego miejsca naturalny trening interwałowy bez wyjazdu za miasto.
• Dla spacerowiczów — pętla dnem doliny i powrót grzbietem, z przystankami na punktach widokowych.
• Dla mieszkańców Wrzeszcza — najbliższy duży las, do którego dochodzi się pieszo w kwadrans od centrum dzielnicy.
• Dla pasjonatów historii miasta — miejsce, w którym Gdańsk jako jedno z pierwszych miast w Europie otworzył park dla wszystkich mieszkańców.
• Dla rodzin z dziećmi — łagodniejsza, dolna część doliny wraz z urządzonym niedawno Jaśkowym Zakątkiem nad stawem.
• Dla obserwatorów przyrody — buczyna z bogatym runem wiosennym i ptactwem leśnym w granicach zwartej zabudowy.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Park leży we Wrzeszczu, w zachodniej, wyżej położonej części dzielnicy. Koleją miejską SKM dojeżdża się do stacji Gdańsk Wrzeszcz, a stamtąd tramwajem lub autobusem w górę, w kierunku doliny; od strony północnej dogodny jest przystanek Pomorskiej Kolei Metropolitalnej Gdańsk Strzyża. Wstęp jest bezpłatny, park nie ma ogrodzenia, bram ani godzin otwarcia. Trzeba jednak pamiętać, że to teren leśny o dużym nachyleniu: ścieżki są w większości gruntowe, po deszczu śliskie, a oświetlenia brak poza dolną częścią. Na przejście pętli po dolinie warto zarezerwować około półtorej godziny; z podejściami na punkty widokowe — dwie. Wózek przejedzie tylko dolnym, urządzonym fragmentem.

Kiedy przyjechać

Wiosną dno buczyny pokrywa się runem, zanim liście zamkną korony — to najkrótszy, ale najbardziej efektowny moment w roku, zwykle w kwietniu. Latem dolina jest chłodna i zacieniona, o kilka stopni przyjemniejsza niż otwarte przestrzenie Wrzeszcza; wtedy też najlepiej słychać, jak cichnie miasto po zejściu w wąwóz. Jesień pokazuje pełną skalę drzewostanu: buki i dęby przebarwiają się warstwami wzdłuż zbocza, a mgły utrzymują się w dolinie do południa. Zima obnaża rzeźbę terenu — bez liści widać całą geometrię wąwozu i sensowność XIX-wiecznych punktów widokowych, które latem zarastają; po opadach śniegu strome ścieżki bywają jednak wymagające.

Warto wiedzieć

Osada nazywana Trzebisławice wzmiankowana była prawdopodobnie już w 1358 roku, a w drugiej połowie XVI wieku teren przejęła gdańska rodzina Köhne-Jaski, od której pochodzi dzisiejsza nazwa. Pod koniec XVIII wieku kupiec, armator i filantrop Johann Labes zbudował tu dwór z ogrodem, a około 1803 roku zamienił jedno ze wzgórz — Lisie Wzgórze — w promenadę i udostępnił ją mieszkańcom Gdańska; teren nazywano wówczas Johannisberg. Po śmierci Labesa w 1809 roku i zniszczeniach wojen napoleońskich miejsce podupadło. W 1832 roku promenadę wykupiło miasto; decyzję firmowali burmistrz Joachim Heinrich Weickhmann, gubernator wojskowy Jacob Friedrich Rüchel von Kleist oraz skarbnik Wilhelm Ferdinand Zernecke. Projekt przygotowali inżynierowie — major Gäde oraz kapitanowie Lenz i von Winterfeld. Park otwarto dla publiczności w 1837 roku; obejmował 51 hektarów i sześć kilometrów ścieżek, a w 1841 roku dołączono Festynową Łąkę. W latach 80. XIX wieku Paul Puchmüller zaprojektował drewnianą leśniczówkę w stylu szwajcarskim, pełniącą funkcję kawiarni; w 1911 roku urządzono teatr leśny, działały też korty tenisowe. 11 lipca 1942 roku w parku rozbił się brytyjski samolot — zginęła cała siedmioosobowa załoga. Współczesnym problemem doliny jest woda: Jaśkowy Potok został skanalizowany i płynie rurą przez większość biegu, przez co przy ulewach teren podtapia; historyczne mapy pokazują na nim dziewięć zbiorników i stawów browarnych, które pełniły funkcję retencyjną.

Wskazówki dla odwiedzających

• Załóż buty z bieżnikiem — dno doliny bywa błotniste, a zbocza po deszczu są naprawdę śliskie.
• Wejdź na grzbiet przynajmniej raz: widok na Wrzeszcz, Oliwę i zatokę to powód, dla którego park w ogóle powstał.
• Zimą i wczesną wiosną łatwiej odnaleźć historyczne punkty widokowe, bo latem zarasta je zieleń.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy park otwarto dla publiczności? W 1837 roku. Miasto wykupiło teren w 1832 roku, a otwarcie uczyniło go jednym z pierwszych publicznych parków tego typu w Europie.

Skąd wzięła się nazwa doliny? Od gdańskiej rodziny Köhne-Jaski, która przejęła te tereny w drugiej połowie XVI wieku. Wcześniej istniała tu osada zwana Trzebisławice, wzmiankowana prawdopodobnie w 1358 roku.

Jak duży jest park? Przy zakładaniu obejmował 51 hektarów i sześć kilometrów ścieżek spacerowych.

Kim był Johann Labes? Gdańskim kupcem, armatorem i filantropem. Pod koniec XVIII wieku zbudował tu dwór z ogrodem, a około 1803 roku zamienił Lisie Wzgórze w promenadę otwartą dla mieszkańców.

Dlaczego dolinę podtapia przy ulewach? Bo Jaśkowy Potok został skanalizowany i płynie rurą przez większość biegu. Dawne mapy pokazują na nim dziewięć zbiorników i stawów browarnych, które pełniły funkcję retencyjną.

Czy park nadaje się dla wózków? Tylko w dolnej, urządzonej części. Wyżej ścieżki są gruntowe i strome, a teren wcina się w krawędź wysoczyzny.

Co się stało tu w 1942 roku? 11 lipca w parku rozbił się brytyjski samolot; zginęła cała siedmioosobowa załoga.

Czy w parku jest coś nowego? Tak — w górnej części doliny urządzono Jaśkowy Zakątek: przestrzeń nad stawem z odsłoniętym Jaśkowym Potokiem.