Trójmiejski Park Krajobrazowy

Trójmiejski Park Krajobrazowy — nie park miejski, tylko dziesięć tysięcy hektarów lasu nad miastem

Trzeba to powiedzieć od razu: to nie jest park w miejskim rozumieniu. Nie ma tu alejek, ławek co pięćdziesiąt metrów ani bramy, którą się zamyka o zmierzchu. Trójmiejski Park Krajobrazowy to forma ochrony przyrody obejmująca 19 930 hektarów lasu, wąwozów i jezior, rozciągnięta nad Gdańskiem, Gdynią, Sopotem, Rumią, Redą i Wejherowem, z otuliną o powierzchni 16 542 hektarów. Utworzono go 3 maja 1979 roku uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku. Dla mieszkańca Gdańska to las, który zaczyna się kilkaset metrów za ostatnim blokiem i ciągnie się dalej, niż da się przejść w jeden dzień.

Najważniejsze atrakcje

• Strefa krawędziowa wysoczyzny — wschodni skraj parku, gdzie różnice wysokości sięgają 80 metrów, a stoki osiągają nachylenie 40 procent; to najbardziej dramatyczna rzeźba terenu w całym Trójmieście.
• Dolina Samborowo — rośnie tu najstarszy udokumentowany dąb w Polsce, liczący ponad 350 lat i mierzący 561 cm w obwodzie.
• Dolina Radości — dolina Potoku Oliwskiego z zachowanym ciągiem dawnych młynów, prowadząca z Oliwy w głąb lasu.
• Dziesięć rezerwatów przyrody — między innymi Źródliska w Dolinie Ewy, Zajęcze Wzgórze, Kacze Łęgi, Cisowa, Lewice, Gałęźna Góra, Pełcznica, Wąwóz Huzarów, Łąka nad Swelinią i Dolina Strzyży.
• Wzgórze Pachołek — punkt widokowy nad Oliwą, z którego widać zatokę i wieże katedry.
• Kilkanaście jezior i sieć potoków — pozostałość po lądolodzie, uzupełniona torfowiskami i równinami piaszczystymi.

Co znajdziesz w parku

Krajobraz ukształtowało zlodowacenie sprzed 13–15 tysięcy lat: na zachodzie falista morena denna z wałami moren czołowych, na wschodzie stroma krawędź poprzecinana głębokimi dolinami erozyjnymi.

• Bory i lasy mieszane — dominuje sosna zwyczajna, obok niej buk, dąb bezszypułkowy i szypułkowy, brzozy, olsza i osika.
• Bogata flora — około 850 gatunków roślin naczyniowych, w tym 49 pod ochroną ścisłą i 17 pod ochroną częściową.
• Duże ssaki — dzik, sarna, jeleń i łoś; z mniejszych zając, lis, borsuk oraz liczne gatunki nietoperzy.
• Ptaki drapieżne i leśne — bielik, jastrząb, dzięcioły i sowy; udokumentowano też osiem gatunków płazów i pięć gadów.
• Szlaki turystyczne — siedem znakowanych szlaków pieszych, osiem tras rowerowych i dwie ścieżki przyrodnicze: w Dolinie Samborowo i w rejonie Marszewa.
• Wzgórza i wąwozy — między innymi Cieniawa, Głowica, Wzgórze Dantyszka, Ślimak i Wiecha, rozdzielone stromymi dolinami.

Co robić i dla kogo

• Dla piechurów na cały dzień — siedem szlaków pozwala ułożyć trasę od kilku do kilkudziesięciu kilometrów, z podejściami i zjazdami w wąwozy.
• Dla rowerzystów górskich — osiem tras rowerowych i rzeźba terenu, jakiej nie znajdzie się nigdzie indziej w promieniu stu kilometrów.
• Dla biegaczy terenowych — strefa krawędziowa z podbiegami na 40-procentowych stokach to naturalna siłownia.
• Dla przyrodników — dziesięć rezerwatów, źródliska, torfowiska i około 850 gatunków roślin naczyniowych do zobaczenia na miejscu.
• Dla rodzin z dziećmi — łagodne wejście od strony Doliny Radości, ze ścieżką wzdłuż potoku i śladami dawnych młynów.
• Dla szukających ciszy — wystarczy zejść ze szlaku o kilometr, by nie spotkać nikogo przez godzinę.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Do gdańskiej części parku najłatwiej wejść od Oliwy: koleją miejską SKM do stacji Gdańsk Oliwa, a dalej autobusem w kierunku Doliny Radości albo pieszo pod Wzgórze Pachołek. Od strony zachodniej dogodne są przystanki Pomorskiej Kolei Metropolitalnej: Gdańsk Niedźwiednik, Gdańsk Brętowo i Gdańsk Matarnia, a na północy stacja SKM Gdańsk Osowa. Wstęp jest bezpłatny i nieograniczony godzinowo — to teren leśny, nie obiekt z kasą; obowiązują za to przepisy o ochronie przyrody i zasady poruszania się po lasach. Nie ma tu oświetlenia ani utwardzonych alejek, dlatego trzeba mieć odpowiednie buty, zapas wody i naładowany telefon z mapą. Na krótkie wejście od Oliwy wystarczą dwie godziny; pełne przejście któregokolwiek ze szlaków to plan na cały dzień.

Kiedy przyjechać

Wiosną budzą się źródliska i potoki, a dno buczyn pokrywa się zawilcami i kokoryczą; kwiecień i maj to najlepszy moment na obserwację ptaków, zanim liście zamkną korony. Latem las jest chłodniejszy od miasta o kilka stopni i najbardziej cieniowany — trzeba jednak pamiętać o kleszczach i o tym, że w głębi parku nie ma punktów z wodą. Jesień należy do buczyn: przebarwienia w wąwozach strefy krawędziowej ciągną się tygodniami, a mgły w dolinach potoków tworzą scenerię, dla której warto wstać przed świtem. Zimą, gdy spadnie śnieg, park staje się terenem do biegówek i długich marszów, a bez liści rzeźba wąwozów i moren wreszcie staje się w pełni czytelna; przy nadmorskim klimacie pokrywa śnieżna bywa jednak krótka i zmienna.

Warto wiedzieć

Pomysł objęcia ochroną lasów nad Trójmiastem zgłosili w 1972 roku działacze turystyczni PTTK. Trzy lata później, 20 października 1975 roku, Wojewódzka Rada Narodowa w Gdańsku podjęła uchwałę w sprawie utworzenia parku krajobrazowego na obszarze lasów w obrębie Trójmiasta, a sam park powołano 3 maja 1979 roku. Według uchwały z 1979 roku obejmował 20 104 hektary; rozporządzenie wojewody gdańskiego z 8 listopada 1994 roku zwiększyło powierzchnię do 20 312 hektarów, a rozporządzenie z 3 września 1998 roku wyłączyło śródleśną enklawę wsi Łężyce, zmniejszając obszar do dzisiejszych 19 930 hektarów. Otulina liczy 16 542 hektary. Rzeźba terenu jest młoda: ukształtowało ją zlodowacenie sprzed 13–15 tysięcy lat, a wschodnia krawędź wysoczyzny opada ku pradolinie tak stromo, że różnice wysokości sięgają 80 metrów. W Dolinie Samborowo rośnie najstarszy udokumentowany dąb w Polsce — ponad 350 lat i 561 cm obwodu. Na terenie parku utworzono dziesięć rezerwatów przyrody, a kolejnych kilka pozostaje w propozycjach, między innymi Bieszkowickie Moczary, Dolina Pieleszewska i Dolina Zagórskiej Strugi. To jedyny taki układ w Polsce: park krajobrazowy tej wielkości przylegający bezpośrednio do granic dużej aglomeracji.

Wskazówki dla odwiedzających

• Pobierz mapę offline przed wyjściem — zasięg w wąwozach strefy krawędziowej bywa zawodny, a rozwidleń dróg leśnych jest bardzo dużo.
• Od wiosny do jesieni sprawdzaj się po powrocie pod kątem kleszczy; to teren leśny, nie miejski trawnik.
• Jeśli masz tylko pół dnia, wybierz Dolinę Radości: łagodne podejście, woda po lewej ręce i najkrótsza droga z komunikacji miejskiej w prawdziwy las.

Pytania i odpowiedzi

Czy to zwykły park miejski? Nie. To park krajobrazowy, czyli forma ochrony przyrody obejmująca 19 930 hektarów lasów, dolin i jezior — bez alejek, bram i godzin otwarcia właściwych parkom miejskim.

Kiedy park został utworzony? 3 maja 1979 roku, uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku. Pierwszą propozycję zgłosili w 1972 roku działacze PTTK.

Jaką ma powierzchnię? Obecnie 19 930 hektarów, plus otulina o powierzchni 16 542 hektarów. W 1979 roku obejmował 20 104 hektary.

Ile jest w nim rezerwatów? Dziesięć, w tym Źródliska w Dolinie Ewy, Zajęcze Wzgórze, Kacze Łęgi, Cisowa, Lewice, Gałęźna Góra, Pełcznica, Wąwóz Huzarów, Łąka nad Swelinią i Dolina Strzyży.

Czy wstęp jest płatny? Nie. Teren jest ogólnodostępny i bezpłatny, ale obowiązują przepisy o ochronie przyrody i zasady poruszania się po lasach.

Które miasta obejmuje park? Fragmenty Gdańska, Gdyni, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa.

Jakie zwierzęta można tu spotkać? Dziki, sarny, jelenie i łosie, a także zające, lisy, borsuki i nietoperze; z ptaków bieliki, jastrzębie, dzięcioły i sowy.

Czy nadaje się na wycieczkę z dziećmi? Tak, jeśli wybierze się łagodne wejście — najlepiej od Doliny Radości, gdzie ścieżka biegnie wzdłuż potoku i mija ślady dawnych młynów.