Park Oliwski im. Adama Mickiewicza

Park Oliwski im. Adama Mickiewicza — barokowy ogród cystersów u stóp katedry

Nie ma w Gdańsku drugiego takiego miejsca: park, w którym osiem wieków historii da się przejść w czterdzieści minut. Zaczynał jako użytkowy ogród cystersów, którzy osiedlili się w Oliwie pod koniec XII wieku, a przez kolejne stulecia opaci zamieniali go w rezydencjonalne założenie z parterem kwiatowym, kanałem i strzyżonymi szpalerami. Dziś te 11,3 hektara to najstarszy i najbardziej dopracowany ogród miasta — z barokową osią, z dziką, malowniczą częścią północną, z palmiarnią pod szklaną rotundą i z katedrą, której wieże wyrastają nad koronami drzew. Wchodzi się tu z hałasu Oliwy i po dwudziestu krokach słychać już tylko wodę w Potoku Oliwskim.

Najważniejsze atrakcje

• Ogród francuski — barokowy parter kwiatowy z prostokątnym stawem na osi wschód–zachód, rozplanowany w XVIII wieku według zasad André Le Nôtre’a; to najlepiej zachowane założenie tego typu na Pomorzu.
• Palmiarnia w nowej rotundzie — szklany cylinder o wysokości 24,11 m, otwarty 19 marca 2022 roku po pięcioletniej budowie; zastąpił niższą konstrukcję, w której nie mieściły się już palmy.
• Część chińsko-angielska — północno-wschodni fragment urządzony po 1782 roku przez Jana Jerzego Saltzmanna: kręte ścieżki, sztuczne pagórki, strumienie i kaskada zamiast prostych alei.
• Groty Szeptów — sztuczne groty przy ścieżkach ogrodu regularnego, w których dźwięk niesie się wzdłuż kamiennej ściany; ulubiony sprawdzian dla dzieci.
• Aleja Lipowa i bindaże — szpalery formowane w tunele z żywych drzew, jeden z niewielu zachowanych w Polsce elementów barokowej sztuki ogrodowej.
• Alpinarium — skalny ogród roślin górskich założony około 1910 roku przez inspektora Ericha Wocke, do dziś czynny fragment kolekcji botanicznej.

Co znajdziesz w parku

Park Oliwski jest w istocie kilkoma ogrodami zszytymi w jedną całość, a granice między nimi widać gołym okiem — wystarczy zauważyć, w którym momencie ścieżka przestaje być prosta.

• Paradisium — partery ogrodowe z pomnikiem Adama Mickiewicza, od którego park nosi imię od 1955 roku.
• „Droga do Wieczności” — perspektywiczna oś wodna obsadzona drzewami, w czasach pruskich nazywana „Księżym Widokiem”; iluzja wydłuża staw daleko poza jego rzeczywistą długość.
• Potok Oliwski z kaskadą — ciek, który napędzał niegdyś młyny doliny; w parku spiętrzono go w spadek wodny.
• Pałac Opatów — dawna rezydencja opatów, dziś Oddział Sztuki Nowoczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.
• Spichlerz Opacki — Oddział Etnografii Muzeum Narodowego, tuż przy wejściu od strony katedry.
• Ogród Botaniczny — kolekcja urządzona w latach 1952–1956, sąsiadująca z historyczną częścią parku.

Co robić i dla kogo

• Dla miłośników architektury ogrodowej — porównanie ogrodu regularnego z krajobrazowym w odległości stu metrów; podręcznikowy przykład zmiany mody w XVIII wieku.
• Dla rodzin z dziećmi — kaczki i wiewiórki, mostki, groty i palmiarnia; trasa krótka, cieniowana i w całości utwardzona, więc wózek daje radę.
• Dla melomanów — letnie koncerty organowe w sąsiedniej archikatedrze; do wnętrza wchodzi się prosto z parku.
• Dla fotografów — poranne mgły nad stawem i wieże katedry w perspektywie alei; najlepsze światło przed dziesiątą.
• Dla osób szukających ciszy — północno-wschodnia część krajobrazowa i dawne obejście Saltzmanna, dwa hektary udostępnione publiczności w 2015 roku.
• Dla zwiedzających muzea — dwa oddziały Muzeum Narodowego w granicach parku plus Galeria Rzeźby Współczesnej otwarta w 1976 roku.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Park leży w dzielnicy Oliwa, w północnej części miasta. Najprościej dojechać koleją miejską SKM do stacji Gdańsk Oliwa — stamtąd kilka minut pieszo. Dojeżdżają też tramwaje i autobusy kursujące przez Oliwę w stronę pętli przy zoo. Wstęp do parku jest bezpłatny; palmiarnia ma własne godziny otwarcia i osobny bilet, podobnie jak oddziały Muzeum Narodowego. Sam park czynny jest codziennie, od rana do zmierzchu, a godziny zamknięcia przesuwają się wraz z porą roku. Na spokojne obejście całości wystarczą dwie godziny; z palmiarnią, muzeum i katedrą łatwo zejdzie pół dnia. Alejki są utwardzone, teren lekko opada ku wschodowi, więc wózki i osoby o ograniczonej mobilności poradzą sobie bez trudu.

Kiedy przyjechać

Wiosną park pokazuje najwięcej: parter kwiatowy zostaje obsadzony, kwitną magnolie i różaneczniki, a strumienie niosą wodę z roztopów. Latem liczy się cień — Aleja Lipowa i bindaże trzymają chłód nawet w upał, a od Zatoki Gdańskiej ciągnie orzeźwiający przewiew; to również sezon koncertów organowych i najazdu turystów, więc przed jedenastą jest znacznie przyjemniej. Jesień jest tu najbardziej efektowna: buki, klony i kasztanowce zmieniają barwę w tempie tygodnia, a niskie słońce podkreśla perspektywę osi wodnej. Zimą park bywa niemal pusty, geometria barokowego parteru staje się czytelna jak plan, a palmiarnia zamienia się w ciepłą przystań — w mroźny dzień to najlepszy powód, by tu przyjechać.

Warto wiedzieć

Ogród wyrósł z gospodarczego zaplecza opactwa; już w XV wieku stała tu rezydencja opatów, a w XVII stuleciu opat Franciszek Zaleski poszerzył założenie w kierunku południowo-zachodnim. Kształt barokowy nadał mu w drugiej połowie XVIII wieku opat Jacek Józef Rybiński, korzystając z projektu ogrodnika Hentschla. Po 1782 roku, gdy opactwo objął Karol Hohenzollern-Hechingen, Jan Jerzy Saltzmann urządził część północną w modnym wówczas stylu chińsko-angielskim. Sekularyzacja klasztoru w 1831 roku przekazała park państwu pruskiemu; inspektor Gustaw Schöndorf, zarządzający nim do 1881 roku, otworzył teren dla publiczności i przekształcił go w ogród dendrologiczno-krajobrazowy. W latach 1899–1929 gospodarzył tu Erich Wocke, twórca alpinarium i przebudowy oranżerii na cieplarnię. Wojna zniszczyła znaczną część drzewostanu; w 1946 roku powstała Stacja Aklimatyzacji Roślin, 22 grudnia 1947 udostępniono palmiarnię, a 26 listopada 1955, w stulecie śmierci poety, park otrzymał imię Adama Mickiewicza. Wpis do rejestru zabytków nastąpił w 1971 roku. Nowsza historia bywa dramatyczna: w styczniu 2022 wichura powaliła około piętnastu drzew, 2 grudnia 2021 ścięto ponad stuosiemdziesięcioletniego daktylowca, który nie doczekał nowej rotundy, a w lipcu 2024 przewrócił się liczący około stu siedemdziesięciu lat kasztanowiec przy Pałacu Opatów. W odbudowanej palmiarni rosną dziś trzy nowe daktylowce.

Wskazówki dla odwiedzających

• Zacznij od strony katedry i idź osią ogrodu francuskiego na zachód — kompozycja została zaprojektowana właśnie do oglądania w tym kierunku.
• Palmiarnię zostaw na koniec albo na deszczowy moment; kolejka jest najkrótsza tuż po otwarciu i przed zamknięciem.
• Nie kończ spaceru przy stawie — najciekawsza, krajobrazowa część zaczyna się dopiero za nim, w kierunku północno-wschodnim.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do Parku Oliwskiego jest płatny? Nie, wejście do parku jest bezpłatne. Osobne bilety obowiązują w palmiarni oraz w oddziałach Muzeum Narodowego mieszczących się w Pałacu Opatów i Spichlerzu Opackim.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Spokojne przejście całego założenia zajmuje około dwóch godzin. Z palmiarnią, muzeum i katedrą warto zarezerwować pół dnia.

Czy można wejść z psem? Tak, do samego parku — na smyczy. Do palmiarni i wnętrz muzealnych psy nie są wpuszczane, więc lepiej zaplanować wizytę we dwoje.

Jak wysoka jest nowa palmiarnia? Rotunda otwarta 19 marca 2022 roku mierzy 24,11 metra, czyli około pięciu metrów więcej niż poprzednia konstrukcja.

Skąd w parku imię Adama Mickiewicza? Nadano je 26 listopada 1955 roku, w stulecie śmierci poety. W części zwanej Paradisium stoi jego pomnik.

Czy park nadaje się na spacer z wózkiem? Tak. Główne alejki są utwardzone i szerokie, a różnice wysokości niewielkie; jedynie ścieżki w części krajobrazowej bywają wąskie i gruntowe.

Co warto zobaczyć tuż obok? Archikatedrę Oliwską z jej słynnymi rokokowymi organami, oba oddziały Muzeum Narodowego oraz Ogród Botaniczny urządzony w latach 1952–1956.

Kiedy park jest najładniejszy? W maju, gdy kwitną magnolie i różaneczniki, oraz w drugiej połowie października, gdy buki i klony przebarwiają się w ciągu kilku dni.