W pomorskich lasach, zaledwie kilka kilometrów na południe od Gdańska, rozciąga się ciche jezioro Otomińskie. Pomimo niewielkiej powierzchni, ten polodowcowy zbiornik ma ogromne znaczenie dla ekologii, rekreacji, a także stanowi istotną część pamięci kulturowej regionu. Jednak z biegiem czasu jezioro Otomińskie coraz częściej przyciąga uwagę nie tylko swoim pięknem, ale i niepokojącymi sygnałami dotyczącymi obniżania się poziomu wody oraz zanieczyszczenia terenów przybrzeżnych. O tym, co czyni ten akwen wyjątkowym, jakie wiążą się z nim ciekawe historie oraz jakie czynniki negatywnie wpływają na jego stan, opowiadamy w tym materiale na gdansk-name.eu.
Położenie i pochodzenie jeziora Otomińskiego
Jezioro Otomińskie położone jest w województwie pomorskim na terenie gminy Kolbudy. Akwen ten stanowi centralny element Otomińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Państwo dba o zachowanie tego unikalnego kompleksu przyrodniczego i chroni jego terytorium przed niekontrolowaną zabudową, osuszaniem zbiorników wodnych czy niszczeniem roślinności.
Pod względem pochodzenia jezioro Otomińskie jest jeziorem glacjalnym. Powstało po tym, jak rynny pozostawione przez lądolód skandynawski wypełniły się wodą. Powierzchnia jeziora Otomińskiego wynosi 40,7 ha, co czyni go wyraźnym elementem naturalnego krajobrazu południowej części Pojezierza Kaszubskiego. Malowniczy zbiornik w kształcie litery U, z krętą linią brzegową i licznymi zatokami, jest ważnym ośrodkiem bioróżnorodności. Jezioro otoczone jest wzgórzami morenowymi pokrytymi lasami bukowymi i dębowymi, które tworzą naturalną barierę chroniącą akwen przed silnymi wiatrami i nadmiernym wpływem działalności człowieka.
| Parametr | Wskaźnik |
|---|---|
| Powierzchnia całkowita | 40,74 ha (0,4 km²) |
| Głębokość maksymalna | około 7–8 metrów* |
| Głębokość średnia | około 3–4 metrów* |
| Maksymalna długość | 1,2 km |
| Maksymalna szerokość | 0,41 km |
| Typ jeziora | glacjalne, rynnowe |
| Wysokość n.p.m. | ~117 m |
Wzruszająca legenda związana z jeziorem Otomińskim
Dla wielu mieszkańców Trójmiasta jezioro Otomińskie to doskonałe miejsce na spacery i ucieczkę od miejskiego zgiełku. Jednak nie wszyscy wiedzą, że jego ciemne wody, według starej legendy, przechowują pamięć o miłości zniszczonej przez złamaną obietnicę.
Kiedy lasy Pomorza były gęstsze, a ludzie wciąż wierzyli w duchy wody, lasu i wiatru, nad cichymi wodami jeziora Otomińskiego stał niewielki drewniany zamek. Mieszkał w nim młody rycerz Otomin. Był odważny i uczciwy, ale samotny. W dzieciństwie Otomin przebywał daleko od rodzinnych stron – w Meklemburgii. Tam uczono go rycerskiego rzemiosła i wiary chrześcijańskiej, dlatego po powrocie do domu dziwił się miejscowym ludziom. Szeptali oni o dawnych bogach, wierzyli w znaki i pielęgnowali stare legendy. Rycerz tylko się uśmiechał, uważając to wszystko za wymysły.
Pewnego mroźnego jesiennego poranka Otomin wyszedł na spacer brzegiem jeziora. Nagle z ciemnych fal wyłoniła się niewiarygodnie piękna dziewczyna. Uśmiechnęła się i szybko zniknęła pod wodą. Otomin nie rozumiał, czy był to sen, czy czary, ale od tego dnia myślał tylko o zagadkowej nieznajomej. Rycerz przychodził nad jezioro raz po raz. Pewnego dnia rusałka powróciła. Początkowo milczała, ale z czasem zaczęła odpowiadać Otominowi. Siedzieli nad wodą godzinami, słuchając szumu lasu i plusku fal. Między rycerzem a rusałką Odminą narodziła się miłość.
Gdy nastała wiosna, Otomin musiał wyruszyć na służbę do księcia. Żegnając się, ukochana uplotła dla rycerza wianek z lilii i poprosiła tylko o jedno: aby nigdy nikomu nie wyjawił jej imienia. Podczas hucznej uczty w Gdańsku córki księcia zaczęły wypytywać rycerza, kto podarował mu tak piękny wianek. Otomin początkowo milczał, ale miód przyćmił mu umysł. Rycerz wypowiedział imię ukochanej. Natychmiast po tym lilie w mgnieniu oka zwiędły.
Otomin wskoczył na konia i popędził z powrotem nad jezioro. Wołał ukochaną, prosił o wybaczenie, ale Odmina nigdy więcej się nie pojawiła. Później rycerz zginął w dalekich krajach na wojnie. A w dniu, w którym jego ciało sprowadzono do domu, na jeziorze Otomińskim rozkwitły setki lilii wodnych. Ich aromat wypełnił powietrze – jakby sama Odmina żegnała się ze swoim ukochanym. Ludzie mówili, że jeśli w spokojny dzień uważnie spojrzy się na wodę, można zobaczyć, jak świeci ona białymi kwiatami – pamiątką po tragicznej historii miłosnej.
Spacerując wokół jeziora Otomińskiego, na jednym z półwyspów można dostrzec wały ziemne o wysokości ponad 3 metrów. Według legendy są one pozostałościami zamku rycerza Otomina. Archeolodzy wyjaśniają pochodzenie wałów faktem, że na tym terenie w drugiej połowie IX – połowie X wieku znajdowało się grodzisko.
Wahania poziomu wody w jeziorze Otomińskim
Mieszkańcy Otomina i innych miejscowości położonych przy malowniczym jeziorze na początku lat 2020. podnieśli alarm z powodu obniżającego się poziomu wody w zbiorniku. Powiązali to z pracami prowadzonymi przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w celu utworzenia zbiornika retencyjnego w strefie leśnej. Zdaniem zaniepokojonych obywateli, część dopływów jeziora została zablokowana, co doprowadziło do częściowego wysychania akwenu.
W styczniu 2024 roku mieszkańcy Otomina oraz wędkarze skierowali list do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku, w którym domagali się podjęcia działań powstrzymujących proces osuszania jeziora. Adresaci załączyli również fotografie dokumentujące, jak obniżył się poziom wody w okresie od 2017 do 2023 roku.
W rozmowach z mediami osoby mieszkające w pobliżu jeziora Otomińskiego wskazały także na inne czynniki, które mogły wpłynąć na stan zbiornika. Wśród nich wymieniono:
- zabudowę działek przybrzeżnych;
- wytyczanie kanałów drenażowych;
- budowę drogi z rurociągiem, co utrudnia naturalny dopływ wody.
Częściowo obserwacje te potwierdza sołtys Otomina. Zaznaczył on, że drenaż oraz rozwój zabudowy rzeczywiście zmieniają bilans wodny na tym terenie. W odpowiedzi na petycję obywateli RZGW w Gdańsku zauważył, że głównym dopływem akwenu jest niewielkie oczko wodne w centrum Otomina, które wciąż bez przeszkód go zasila. Przedstawiciele instytucji poinformowali również, że po 2016 roku poziom wody w jeziorze Otomińskim nie uległ istotnym zmianom, a wahania odnotowywane przez mieszkańców są związane z naturalnymi procesami sezonowymi i warunkami hydrometeorologicznymi.
Piękny akwen otoczony śmieciami
Jezioro Otomińskie przyciąga wędkarzy i turystów, choć nigdy nie było tam oficjalnej plaży. Kiedyś obowiązywał nawet zakaz kąpieli ze względu na bakterie, ale z czasem woda stała się czysta. Potwierdzają to prywatne badania laboratoryjne, które co roku zlecają organizatorzy obozów dziecięcych nad jeziorem. W upalne dni nad wodę przyjeżdżają ludzie, którzy chcą popływać, popalać się, nacieszyć pięknem przyrody i pospacerować cienistymi ścieżkami. Miejsce to idealnie nadaje się na spokojny wypoczynek.
Jednak wystarczy odejść od brzegu, a czar pryska. Za dziką plażą zaczyna się inna rzeczywistość: sterty butelek, resztki jedzenia i opakowania po produktach spożywczych. Na terenie wokół jeziora nie ma koszy na śmieci. Nadleśnictwo Kolbudy świadomie ich nie instaluje, aby nie przyciągać dzikich zwierząt i nie zamieniać lasu w wysypisko. Tabliczki nad jeziorem Otomińskim apelują o niezaśmiecanie strefy chronionej, jednak wiele osób ignoruje te prośby. Śmieci z terenu są wywożone kilka razy w tygodniu, ale nowe pojawiają się błyskawicznie.
Jezioro Otomińskie to znacznie więcej niż tylko malowniczy zbiornik wodny w pobliżu Gdańska. Jest ono nieodłączną częścią pomorskiego krajobrazu, ważnym elementem równowagi przyrodniczej oraz miejscem przechowującym pamięć o epokach historycznych i dawnych legendach. Stan jeziora oraz terenów przybrzeżnych przypomina, że natura pamięta każdy ludzki krok. Problemy takie jak obniżanie się poziomu wody i gromadzenie śmieci są sygnałami alarmowymi, na które należy reagować. Czy jezioro Otomińskie pozostanie miejscem mocy i inspiracji dla przyszłych pokoleń, czy zmieni się w smutne wspomnienie o utraconym pięknie – zależy od stosunku ludzi do tego naturalnego skarbu Pomorza.
