To znany polski astronom, konstruktor aparatury badawczej i matematyk – podaje strona gdansk-name.eu. Mowa o gdańskim naukowcu Janie Heweliuszu. W tym artykule opowiemy więcej o jego działalności naukowej.
Jego młodość
Jan Heweliusz urodził się w 1611 roku w Gdańsku. Pochodził z zamożnej niemieckojęzycznej luterańskiej rodziny piwowarów. Rodzina chłopaka była znanym rodem kupieckim, który osiedlił się na ziemiach polskich pod koniec XVI wieku. Los Jana od najmłodszych lat był przesądzony, gdyż Heweliusze zajmowali się piwowarstwem od wieków, więc to on miał kontynuować rodzinny interes.
Duży wpływ na dalsze losy Jana miała nauka w Gdańskim Gimnazjum Akademickim. To właśnie tam, pod wpływem Piotra Krugera, zainteresował się astronomią. Podczas studiów wykonał nawet samodzielnie swój pierwszy sprzęt. W 1622 roku Heweliusz zdecydował się na studia na Uniwersytecie w Królewcu na Wydziale Sztuk Wolnych, jednak później powrócił do Gdańskiego Gimnazjum, gdzie kontynuował bardziej szczegółowe studia naukowe.
Podczas studiów Jan dużo podróżował. Podróże te dały mu nowe znajomości z zagranicznymi przedstawicielami nauki. W szczególności odwiedził Londyn i Paryż. Zamierzał również odwiedzić Włochy, aby spotkać się z Galileuszem i Scheinerem, ale nie udało mu się tego zrealizować.
Działalność naukowa
W latach 30. XVII wieku Jan odziedziczył browar. Oprócz tej działalności Heweliusz kontynuował studia naukowe. Czasami w pracy pomagała mu żona. W latach 60. naukowiec został wybrany pierwszym zagranicznym członkiem Royal Society of London. W 1666 roku zaproponowano mu stanowisko kierownika nowo wybudowanego obserwatorium w Paryżu, ale był zmuszony odmówić.
Jeśli chodzi o jego działalność astronomiczną, w latach 40. XVII wieku Jan zaczął prowadzić systematyczne obserwacje teleskopowe Księżyca. W rezultacie w 1647 roku opublikował opis Księżyca. W pierwszych rozdziałach astronom opisał budowę swoich teleskopów, a następnie przedstawił wyniki obserwacji planet, księżyców Jowisza i plam słonecznych. Oczywiście najważniejszą częścią tego dzieła był rozdział poświęcony Księżycowi. Następnie Jan obserwował Merkurego, w szczególności jego fazy.
W kolejnych latach kontynuował swoje badania. Heweliusz badał na przykład bardziej szczegółowo cechy planet, zaćmienia i librację księżyca. Później opublikował dwie prace, w tym „Speech on the Real Form of Saturn” i „Mercury Visible in the Sun”.
W 1668 roku opublikował dzieło „Cometographia”, w którym przedstawił własne obserwacje komet i opisał ich wygląd od czasów starożytnych. Odkrył cztery komety i zaobserwował siedem. Heweliusz był również pierwszym astronomem, który nie bał się obalić teorii niemieckiego astronoma Johannesa Keplera, że komety poruszają się po liniach prostych. Później inni naukowcy poparli poglądy Heweliusza.
Pod koniec lat 80-tych XVII wieku Heweliusz rozpoczął pracę nad katalogiem gwiazd i atlasem nieba, do których dane zbierał od początku lat 50-tych. Niestety nie zdążył ich opublikować. Życie Jana Heweliusza zostało przerwane w 1687 roku. Zmarł w dniu swoich 76. urodzin. Polski naukowiec został pochowany w rodzinnym Gdańsku.
Jan Heweliusz zrobił wiele dla rozwoju polskiej astronomii. Jego badania stały się prawdziwym fundamentem dla kolejnych pokoleń naukowców. Wielu gdańskich studentów studiowało jego prace. Jego żona kontynuowała wydawanie dzieł Heweliusza po jego śmierci. We współczesnej Polsce pamięć o słynnym gdańskim astronomie jest wciąż kultywowana. Świadczą o tym pomniki i wydarzenia poświęcone naukowcowi, które odbywają się w całym kraju.