Zielony Most w Gdańsku to dawna konstrukcja inżynieryjna, która łączy historyczną dzielnicę Główne Miasto z Wyspą Spichrzów. Turyści oraz gdańszczanie często zatrzymują się na nim, by podziwiać słońce zachodzące za gotyckimi wieżami lub zrobić zdjęcie na tle słynnej bramy wodnej „Żuraw” na brzegu Motławy.
Zielony Most był świadkiem wielu doniosłych wydarzeń: uroczystych wizyt polskich królów, przepływu statków handlowych wypełnionych po brzegi ziarnem, a także niszczycielskich wojen. Liczne rekonstrukcje uczyniły go wzorem wytrzymałości. W tym artykule na gdansk-name.eu opowiemy o tym, jak Zielony Most ewoluował z drewnianej przeprawy z XIV wieku w jeden z kluczowych symboli historycznego Gdańska.
Dlaczego Zielony Most w rzeczywistości nie jest zielony?
Nazwa konstrukcji często wprawia turystów w konsternację. Przyglądając się szarym stalowym elementom i kamiennym podporom, niektórzy zaczynają się zastanawiać, dlaczego most nazwano Zielonym.
W rzeczywistości nie ma tu mowy o pomyłce czy żarcie architektów. Odpowiedź kryje się w specyfice średniowiecznych materiałów budowlanych. W XVI wieku, gdy zamiast drewnianej przeprawy zaczęto wznosić trwalszą konstrukcję, do wykończenia jej podpór oraz sąsiedniej Bramy Zielonej użyto szczególnego rodzaju piaskowca. Sprowadzano go z Dolnego Śląska. Kamień ten posiadał charakterystyczny zielonkawy odcień, który stawał się jeszcze bardziej widoczny podczas deszczu lub przy wysokiej wilgotności powietrza. Z czasem, pod wpływem wiatrów, miejskiego pyłu i spalin, materiał ściemniał i stracił swój pierwotny kolor, jednak nazwa tak mocno zakorzeniła się wśród mieszkańców, że jej nie zmieniono.
Istnieje także inna, mniej popularna wersja. Niektórzy historycy przypuszczają, że nazwa mogła powstać z powodu glonów, które obficie pokrywały dolne drewniane pale starego mostu. Jaskrawozielone porosty stawały się widoczne podczas obniżenia poziomu wody w Motławie.
Jak powstał i jak zmieniał się Zielony Most?
Pierwsza budowla w miejscu, gdzie obecnie znajduje się Zielony Most, pojawiła się jeszcze przed 1357 rokiem. Nazywano ją Koggenbrücke, czyli mostem dla kog – jednomasztowych żaglowców, które w tamtym czasie dominowały na Morzu Bałtyckim. Motława była główną arterią wodną portu. Choć ówczesne rozwiązania inżynieryjne wyglądały dość prymitywnie, pozwalały łączyć brzegi rzeki, nie przeszkadzając w żegludze. Drewniane mechanizmy unosiły środkową część mostu, aby przepuścić statki z przyprawami, zbożem, tkaninami i innymi towarami z różnych zakątków Europy.
Wraz z rozwojem Gdańska drewniany most przestał odpowiadać statusowi prężnego ośrodka gospodarczego. W połowie XVI wieku, wraz z budową Bramy Zielonej, zdecydowano o zastąpieniu go solidniejszą konstrukcją. Obiekt wzniesiono w 1564 roku według projektu architekta Dirka Danielsa. Wtedy też utrwaliła się nowa nazwa – Zielony Most. W XIX wieku konstrukcję zmodernizowano: elementy drewniane zastąpiono stalowymi oraz udoskonalono mechanizm podnoszenia. Do 1959 roku przez most kursował nawet tramwaj, a linia prowadziła do dzielnicy Stogi.
Podczas II wojny światowej Gdańsk doznał ogromnych zniszczeń, a Zielony Most poważnie ucierpiał. W 1959 roku został odbudowany, ale już bez mechanizmu zwodzonego. Od tego czasu stał się on wyłącznie ciągiem pieszym.
Co zapewnia stabilność Zielonego Mostu?
Stojąc na Zielonym Moście w Gdańsku, trudno sobie uświadomić, że pod stopami znajdują się setki ton metalu i kamienia, zaprojektowanych z myślą o codziennym, intensywnym użytkowaniu. Z inżynieryjnego punktu widzenia jest to stalowa konstrukcja belkowa, dostosowana do specyfiki przyrodniczej miasta. Choć mechanizm zwodzony już nie funkcjonuje, forma mostu zachowuje rysy historycznej budowli dostosowanej do żeglugi rzecznej. Jest on ucieleśnieniem inżynieryjnego balansu między wytrzymałością, trwałością a funkcjonalnością w trudnych warunkach klimatycznych.
Most opiera się na masywnych kamiennych filarach usytuowanych na brzegach i w korycie Motławy. Utrzymują one nie tylko statyczny ciężar konstrukcji i ruch pieszy, ale również dodatkowe obciążenia podczas zimowych zatorów lodowych. Zielony Most, którego długość wynosi prawie 50 m, a szerokość 15 m, jest niezwykle popularnym punktem turystycznym. Rozpościera się z niego widok na stare kamienice, a wieczorami obiekt zdobi efektowna iluminacja. Wysokość konstrukcji nad lustrem wody jest tak obliczona, by pod mostem mogły swobodnie przepływać statki wycieczkowe oraz tramwaj wodny, nawet podczas sezonowych wezbrań Motławy.
Zielony Most często staje się miejscem imprez masowych, takich jak Jarmark św. Dominika. Stabilność budowli podczas przebywania na niej tłumów oraz ciężkiego sprzętu zapewnia system sztywnych belek poprzecznych, które równomiernie rozkładają obciążenie dynamiczne na stalowy szkielet. Jednak największym wyzwaniem nie jest napór ludzi, lecz agresywne środowisko: nieustanna wilgoć oraz słone, morskie powietrze.
Aby chronić metalowe elementy przed korozją, stosuje się wielowarstwowe powłoki na bazie cynku i żywic epoksydowych. Materiały te nie tylko zapobiegają niszczeniu metalu przez wilgoć i sól, ale także zapewniają mu długowieczność. Inżynierowie zadbali o to, by powłoka nie pękała, gdy stal rozszerza się w upale i kurczy w niskich temperaturach. Kluczowym zagrożeniem dla stabilności całej konstrukcji jest podmywanie fundamentów przez nurt rzeki, dlatego przeprowadzane są systematyczne kontrole techniczne, które gwarantują bezpieczeństwo podpór.
Jakie zmiany czekają Zielony Most w 2026 roku?
Na początku 2026 roku Zielony Most stoi u progu wielkiej odnowy. Przedstawicielka Gdańskiego Zarządu Dróg i Zieleni (GZDiZ), Weronika Korol, poinformowała, że 20 stycznia podpisano umowę z firmą MTM S.A. – wykonawcą, który zajmie się rekonstrukcją obiektu. Oznacza to rozpoczęcie prac, na które przeznaczono około 2,5 miliona złotych.
Jednym z priorytetowych zadań będzie dbałość o estetykę. Stare betonowe nakładki na balustradach oraz konstrukcje ochronne filarów, chroniące most przed krą, zostaną zdemontowane. Zastąpią je elementy z ciemnozielonego piaskowca. To rozwiązanie przywróci mostowi ten sam odcień, dzięki któremu zyskał swoją nazwę setki lat temu. Remont obejmie również jezdnię z kostki kamiennej oraz chodniki na wszystkich przęsłach. Szczególna uwaga zostanie poświęcona ceglanemu przyczółkowi od strony Bramy Zielonej – unikalnej części konstrukcji zachowanej jeszcze z 1883 roku. Prace będą prowadzone pod nadzorem specjalisty ds. ochrony zabytków.
Co więcej, fachowcy odrestaurują starą tablicę dolomitową z datą budowy, a obok pojawi się nowa z napisem „Most Zielony” i datą rekonstrukcji. Weronika Korol zaznaczyła, że ruch pieszy nie zostanie wstrzymany na czas remontu. Zakończenie prac planowane jest na drugą połowę września 2026 roku.
Zielony Most w Gdańsku to jednocześnie ważny element infrastruktury miejskiej i cenny zabytek. Zachowuje cechy budowli z XVI wieku, łącząc autentyczność z zaawansowaną myślą inżynieryjną. Planowana na 2026 rok rekonstrukcja podkreśli historyczne znaczenie obiektu i wzmocni jego konstrukcję, gwarantując, że Zielony Most pozostanie symbolem Gdańska na kolejne lata.
